1. Dùng tên gọi để bắt đầu, dùng mô tả để chốt
Mắt là phần liên quan tới cành hiện diện trong gỗ thân. Trong giao dịch, người bán và người mua có thể dùng “mắt sống” cho mắt có liên kết tương đối liền với phần xung quanh, “mắt chết” cho dạng có ranh giới hoặc liên kết khác biệt, và “mắt rơi” cho tình trạng mắt mất để lại lỗ. Tuy nhiên, tên địa phương và cách phân loại không phải lúc nào cũng trùng nhau.
Không nên đồng nhất “mắt chết” với “mục” nếu chưa kiểm trạng thái vật liệu. Màu tối cũng không tự chứng minh mắt lỏng hoặc đã mục. Hãy mô tả điều quan sát được và ghi định nghĩa theo bộ quy tắc hoặc thỏa thuận áp dụng, thay vì coi ba tên gọi là một hệ tiêu chuẩn chung.
Nếu hợp đồng dẫn một quy tắc phân hạng, sử dụng đúng thuật ngữ và cách đo của quy tắc ấy. Các ví dụ trong bài chỉ giúp chuẩn bị yêu cầu mua hàng, không thay một phép phân hạng chuyên môn.
2. Bốn nhóm dữ liệu nên ghi về mắt
| Nhóm | Cách ghi | Vì sao cần? |
|---|---|---|
| Trạng thái | Còn nguyên, có khe, lỏng, mất hoặc chưa xác minh | Tránh gọi mọi mắt tối màu là mắt rơi |
| Kích thước | Số đo và cách xác định ranh giới, hướng đo | Mắt không tròn có nhiều cách biểu diễn |
| Vị trí | Mặt/cạnh, khoảng cách tới đầu, biên hoặc vùng gia công | Cùng một mắt có thể ảnh hưởng khác theo vị trí |
| Mật độ và phân bố | Số mắt trên chiều dài/vùng đã xác định | Không đánh đồng một mắt riêng với cụm mắt |
Ảnh nên có mã thanh, mặt nhìn và thước trong cùng mặt phẳng tham chiếu phù hợp. Một ảnh cận cảnh không có tỷ lệ hữu ích để nhận diện nhưng khó làm căn cứ đo. Nếu trạng thái liên kết chưa rõ, ghi chờ xác minh; không tự dùng tác động làm hỏng mẫu rồi coi đó là phương pháp tiêu chuẩn.
3. Ví dụ thống nhất cách đo
Giả sử dấu mắt trên mặt gỗ có hai kích thước quan sát là 12 và 20 mm. Nếu một quy ước minh họa dùng trung bình hai trục, kết quả là 16 mm; nếu quy ước dùng kích thước lớn nhất thì là 20 mm. Hai bên có thể đo cùng một mắt nhưng báo hai số khác nhau do khác định nghĩa.
Ví dụ không đề xuất chọn một trong hai cách làm tiêu chuẩn. Nó cho thấy cần ghi phương pháp trước khi đặt ngưỡng. Nếu chỉ viết “cho phép mắt dưới 18 mm”, mắt trong ví dụ sẽ được đánh giá khác nhau tùy cách hiểu và có thể gây tranh luận khi nhận hàng.
Tương tự, số mắt cần gắn với đơn vị quan sát. Ba mắt trên một thanh dài 1,2 m và ba mắt trên đoạn kiểm dài 0,3 m không thể mô tả bằng cùng một câu “ba mắt/thanh” nếu phần còn lại chưa được xem.
4. Ngoại quan và công năng phải được xem riêng
Ở sản phẩm có mặt nhìn, màu, hình và phân bố mắt có thể là phần của yêu cầu thẩm mỹ. Ở cấu kiện làm việc cơ học, đặc điểm mắt và hướng thớ liên quan cần được đánh giá theo thiết kế hoặc quy tắc phù hợp. Không lấy việc khách thích mắt trang trí để kết luận mắt ấy được chấp nhận cho mọi công năng.
Với phôi còn được cắt, bào hoặc khoan, cần biết mắt nằm trong vùng thành phẩm nào. Một mắt ở phần dự kiến cắt bỏ khác với mắt sát vị trí liên kết cần giữ. Tuy nhiên, dự kiến loại bỏ chỉ có ý nghĩa khi sơ đồ gia công và lượng dư đã được xác nhận.
Không nên hứa khả năng chịu tải từ một ảnh mắt đơn lẻ. Nếu sản phẩm cần chứng minh tính năng, yêu cầu đánh giá phải bao gồm cấu kiện, liên kết và điều kiện sử dụng tương ứng.
5. Đưa mô tả vào yêu cầu báo giá và QC
Thay câu “không mắt xấu” bằng bảng mô tả mặt nào được kiểm, trạng thái nào được chấp nhận, cách đo và giới hạn do hai bên chốt. Nếu có mẫu duyệt, ghi mẫu đại diện cho ngoại quan nào; một mẫu đẹp không tự định nghĩa toàn bộ phân bố khuyết tật của lô.
Phiếu QC nên có mã thanh, ảnh, số đo gốc, phân loại theo tiêu chí và quyết định. Trạng thái “chưa đủ dữ liệu” khác không đạt và khác đạt. Khi cần đo lại, giữ kết quả trước và sau cùng lý do, tránh sửa âm thầm số liệu của ca trước.
Nếu phát hiện một nhóm mắt khác mô tả ban đầu, khoanh lô liên quan và trao đổi trước khi gia công hoặc giao tiếp. Việc đổi cấp hoặc mục đích dùng cần được xác nhận, không phải quyết định ngầm chỉ để hoàn thành số lượng.
6. Câu hỏi thường gặp khi mua gỗ keo
Mắt sống có luôn được nhận? Không. Còn kích thước, vị trí, công dụng và tiêu chí đã thống nhất.
Mắt tối màu có phải mắt mục? Màu chưa đủ để kết luận. Cần mô tả và kiểm trạng thái phù hợp.
Có thể phân hạng từ một ảnh? Ảnh hỗ trợ trao đổi nhưng không thay kiểm đủ đặc tính theo phương pháp áp dụng.
Khi hỏi gỗ keo xẻ hoặc gỗ keo sấy, gửi quy cách, công dụng và yêu cầu mặt/cạnh. Với pallet hoặc cọc gỗ, cần chốt tiêu chí cấu kiện theo sản phẩm. Xem tiếp cách thống nhất tiêu chí khuyết tật.
Nguồn và phạm vi sử dụng
- USDA — Wood Handbook, chương 5 (2021), đặc điểm mắt và tính chất gỗ
- NHLA — Phạm vi và tài liệu quy tắc phân hạng hardwood lumber
Nguồn kỹ thuật được dẫn để tra thuật ngữ, nguyên lý và phạm vi đánh giá. Các bảng, ví dụ số học và cách tổ chức hồ sơ do LEFAMI biên soạn; không phải ngưỡng chất lượng mặc định, kế hoạch lấy mẫu tiêu chuẩn hay mẫu điều khoản pháp lý. Yêu cầu đơn hàng, phương pháp, tiêu chí và phạm vi quyết định cần được các bên xác nhận riêng.
Đọc tiếp theo chủ đề
- Phân biệt nứt đầu, nứt mặt và nứt xuyên
- Cong cung, cong cạnh, xoắn và lòng máng là gì?
- Cách thống nhất tiêu chí chấp nhận khuyết tật gỗ
- Gỗ keo sấy: Cẩm nang độ ẩm, kiểm tra chất lượng và đặt mua sỉ